Przez lata proces kształcenia opierał się głównie na przekazywaniu wiedzy. Student lub uczestnik szkolenia otrzymywał materiał, zapoznawał się z teorią, a następnie potwierdzał jej znajomość w teście, egzaminie albo zaliczeniu.
Ten model sprawdza się wtedy, gdy chcemy ocenić, w jakim stopniu uczestnik zapamiętał treść. Pozwala sprawdzić, czy zna pojęcia, definicje, procedury lub zasady.
Nie daje jednak pełnej odpowiedzi na znacznie ważniejsze pytanie:
na jakim poziomie są jego umiejętności?
Bo zapamiętanie informacji nie oznacza jeszcze, że dana osoba potrafi wykorzystać je w praktyce.
Można znać procedurę, ale nie umieć zastosować jej pod presją czasu.
Można poprawnie odpowiedzieć na pytanie testowe, ale nie rozpoznać problemu w realnej sytuacji.
Można rozumieć teorię, ale nie potrafić przełożyć jej na decyzję, działanie albo współpracę z innymi.
Właśnie tutaj zaczyna się najważniejsza różnica między teorią a learning by doing.
Teoria pomaga odpowiedzieć na pytanie: czy uczestnik wie?
Działanie pozwala sprawdzić: czy uczestnik potrafi?
A z perspektywy uczelni, firmy czy organizacji to drugie pytanie coraz częściej okazuje się kluczowe.
Na czym polega learning by doing?
Learning by doing oznacza uczenie się przez działanie, doświadczenie i podejmowanie decyzji. Uczestnik nie jest biernym odbiorcą treści. Staje się częścią sytuacji, w której musi zastosować wiedzę, sprawdzić konsekwencje wyboru i wyciągnąć wnioski.
W środowisku akademickim może to oznaczać pracę na case studies, symulacjach, projektach, laboratoriach, scenariuszach sytuacyjnych albo interaktywnych zadaniach.
W środowisku biznesowym może przyjąć formę treningu decyzyjnego, symulacji rozmów, ćwiczeń proceduralnych, scenariuszy onboardingowych albo szkoleń opartych na realnych problemach organizacji.
Najważniejsze jest jedno.
Uczestnik nie tylko poznaje treść. Musi coś z nią zrobić.
Jak działanie wzmacnia uczenie?
Uczenie przez działanie angażuje więcej procesów poznawczych niż bierne przyswajanie treści. Uczestnik analizuje sytuację,
wybiera reakcję, sprawdza konsekwencje i porównuje wynik z oczekiwanym efektem.
To uruchamia mechanizmy, które wzmacniają zapamiętywanie i rozumienie.
Wiedza nie funkcjonuje wtedy jako oderwana informacja. Zostaje powiązana z kontekstem, decyzją i doświadczeniem.
Dzięki temu łatwiej ją później odtworzyć w podobnej sytuacji.
To szczególnie ważne w przypadku kompetencji, które wymagają praktycznego zastosowania: komunikacji, bezpieczeństwa, obsługi procedur, pracy zespołowej, rozwiązywania problemów czy podejmowania decyzji.
Teoria mówi, co zrobić. Praktyka pokazuje, czy potrafimy to zrobić
Przyszłość szkolnictwa wyższego będzie rozstrzygać się właśnie w tym miejscu, gdzie spotykają się technologia, dane i realne potrzeby studentów oraz kadry dydaktycznej. Coraz większego znaczenia nabierają rozwiązania, które nie tylko wspierają prowadzenie zajęć, ale realnie ułatwiają zarządzanie procesem uczenia, poprawiają doświadczenie studentów i pozwalają uczelniom szybciej reagować na zmieniające się wyzwania.
To, jak uczelnie poradzą sobie z tymi zmianami, będzie jednym z kluczowych tematów najbliższych lat. Dlatego do rozmowy o kierunkach rozwoju, roli technologii oraz praktycznych sposobach wdrażania nowoczesnych rozwiązań zaprosiliśmy przedstawicieli szkół wyższych z różnych części Polski. Już wkrótce spotkamy się podczas panelu dyskCzasami proces przekazywania wiedzy kończy się na samej informacji.
Uczestnik poznaje definicję, procedurę albo zasadę. Następnie rozwiązuje test, który sprawdza, czy zapamiętał treść. Taki model pozwala ocenić poziom przyswojenia informacji, ale nie zawsze pokazuje, czy dana osoba potrafi wykorzystać tę wiedzę w praktyce.
Potwierdzają to badania nad efektem testowania prowadzone przez Henry’ego Roedigera i Jeffreya Karpicke’a. Pokazały one, że aktywne odtwarzanie wiedzy poprawia długoterminowe zapamiętywanie skuteczniej niż samo ponowne czytanie materiału. To ważny wniosek, ponieważ pokazuje, że uczenie nie polega wyłącznie na kontakcie z treścią. Wymaga aktywnego przetwarzania informacji.
Jeszcze dalej idą badania nad aktywnym uczeniem. Metaanaliza Freemana i współautorów wykazała, że studenci uczestniczący w aktywnych formach nauki osiągali lepsze wyniki niż osoby uczące się wyłącznie w tradycyjnym modelu wykładowym. Oznacza to, że zaangażowanie uczestnika w działanie, analizę i rozwiązywanie problemów ma realny wpływ na efekty kształcenia.
Learning by doing pozwala przejść z poziomu deklaracji na poziom działania.
Nie sprawdza tylko tego, czy uczestnik wie.
Sprawdza, czy potrafi zastosować wiedzę wtedy, gdy sytuacja wymaga decyzji
Weź udział w panelu eksperckim
Temat AI w szkole nie kończy się na teorii. Dlatego zapraszamy do udziału w panelu eksperckim, podczas którego porozmawiamy o praktycznym wykorzystaniu technologii w szkołach, bezpieczeństwie danych, nauce zdalnej, przeciwdziałaniu rezygnacji z nauki oraz zwinnym zarządzaniu.
W rozmowie wezmą udział eksperci i przedstawiciele środowiska edukacyjnego, którzy spojrzą na AI z perspektywy codziennej pracy szkoły: dyrektora, nauczyciela, ucznia i osób odpowiedzialnych za rozwój cyfrowy.
Dołącz do panelu i sprawdź, jak technologia może wspierać szkołę bez chaosu i nadmiernej kontroli.
Co to oznacza dla uczelni i firm?
Dla uczelni oznacza to odejście od modelu, w którym efektem kształcenia jest wyłącznie zaliczenie przedmiotu. Coraz większe znaczenie zyskuje pytanie, czy student potrafi wykorzystać wiedzę w zadaniu, projekcie, symulacji albo przyszłym środowisku zawodowym.
I właśnie tutaj zaczyna się najtrudniejszy etap.
Przebudowa procesu dydaktycznego nie polega na dodaniu kilku ćwiczeń do programu zajęć. Wymaga uporządkowania celów, metod, narzędzi, form weryfikacji i informacji zwrotnej. Jeśli uczelnia nie ma systemu, który pomaga zebrać te elementy w jeden spójny proces, zmiana bardzo szybko staje się zależna od pojedynczych prowadzących.
Jedne zajęcia są bardziej praktyczne.
Inne pozostają czysto teoretyczne.
Część studentów otrzymuje feedback.
Część widzi tylko ocenę końcową.
W efekcie learning by doing nie staje się standardem uczelni, lecz zbiorem dobrych praktyk rozproszonych po różnych kierunkach i przedmiotach.
Dlatego tak ważne są rozwiązania, które pomagają ustrukturyzować cały proces. System powinien wspierać projektowanie ścieżek, przypisywanie aktywności, monitorowanie postępów, zbieranie feedbacku i analizę efektów. Dopiero wtedy uczelnia może sprawdzić nie tylko to, czy student zaliczył przedmiot, ale także to, jak rozwija konkretne kompetencje.
W podobny sposób firmy muszą zmienić podejście do szkoleń. Sam dostęp do kursu nie wystarcza. Liczy się to, czy pracownik potrafi zastosować wiedzę w swojej pracy i czy organizacja może to zweryfikować.
W obu przypadkach kluczowe staje się projektowanie procesu, który łączy teorię, praktykę, dane i feedback. Bez systemowego wsparcia trudno utrzymać powtarzalność, mierzalność i spójność takiego podejścia.
Wnioski
Learning by doing nie polega na zastąpieniu teorii praktyką. Teoria nadal jest potrzebna, ponieważ porządkuje wiedzę, wyjaśnia zależności i daje uczestnikowi punkt odniesienia, oraz kontekst. Problem pojawia się wtedy, gdy proces uczenia kończy się na przekazaniu informacji.
Sama wiedza nie pokazuje jeszcze poziomu umiejętności.
Dopiero działanie pozwala sprawdzić, czy student lub pracownik potrafi wykorzystać ją w realnym kontekście. To może być projekt, symulacja, scenariusz decyzyjny, ćwiczenie praktyczne albo sytuacja zbliżona do tej, która pojawi się później w pracy zawodowej.
Dlatego przyszłość skutecznego kształcenia nie polega na wyborze między teorią a praktyką. Polega na projektowaniu procesu, w którym teoria prowadzi do działania, a działanie daje informację zwrotną.
Właśnie tutaj pojawia się największe wyzwanie dla uczelni i firm. Pojedyncze ćwiczenia, dobre praktyki prowadzących czy dodatkowe zadania nie wystarczą, jeśli nie tworzą spójnego systemu. Bez struktury trudno utrzymać powtarzalność, mierzyć efekty i sprawdzić, czy rozwijane kompetencje faktycznie przekładają się na działanie.
Nowoczesne technologie mają sens wtedy, gdy pomagają uporządkować ten proces. Nie jako atrakcyjny dodatek, ale jako narzędzie do projektowania ścieżek, monitorowania aktywności, zbierania feedbacku i analizowania postępów.
Dzięki temu uczelnia lub firma nie sprawdza wyłącznie, czy uczestnik zapamiętał materiał. Może zobaczyć, czy potrafi go zastosować.
